Menu

Komeet spoorloos verdwenen

02/11/2018 - Kometen, Planetoïden
Komeet spoorloos verdwenen

Foto: komeet Hale-Bopp (1997)

In de zomer van 1770 ontdekte een Franse astronoom de komeet Lexell. Die komeet scheerde langs de Aarde op een afstand van twee miljoen kilometer.  Daardoor was de komeet, op zijn dichtste punt, zo helder als de ster Sirius. Lexell was de eerste komeet die ooit zo dicht bij onze planeet is waargenomen. Op 3 oktober 1770 verdween de komeet weer uit het zicht. Sindsdien is hij niet meer gezien. Wetenschappers proberen te achterhalen waar Lexell gebleven is.

Een leek op vlak van astronomie zou meteen denken aan het feit dat de komeet is ingeslagen op een planeet. Wetenschappers dachten meteen aan de voorgeschreven baan van de komeet. Eerst werd er aan een paraboolbaan gedacht, omdat er toen geen enkele komeet met een ellipsebaan gekend was. De paraboolbaan bleek echter niet de oplossing. Een Fins-Zweedse sterrenkundige Johan Lexell, naar wie de komeet werd genoemd, probeerde andere baanvormen en ontdekte dat alleen een elliptische baan rond de zon met de waarnemingen overeenstemde. De ontdekte baan ligt in de buurt van zowel de baan van Venus en de baan van Jupiter. De omlooptijd van Lexell bedroeg 5,6 jaar. 

Dan kwam de naam Jupiter in het spel. De komeet had aanvankelijk in een baan gedraaid die grotendeels buiten de baan van Jupiter lag, te ver om hem vanaf Aarde te kunnen zien. In 1767 vloog de komeet op korte afstand langs Jupiter, dit leidde tot een drastische baanverandering. De komeet kwam toen in een kleinere baan met een omlooptijd van 5,6 jaar die hem dan dicht tegen de Aarde bracht. 

Omdat de nieuwe omlooptijd van de komeet de helft was van die van Jupiter, zou de komeet in 1779 opnieuw zeer dicht tegen Jupiter vliegen en weer van baan veranderen. Volgens berekeningen ligt de baan van de komeet nu tussen die van Jupiter en Mars, ver weg van de zon waardoor de komeet onzichtbaar blijft. Ondanks de zoekpogingen in 1781 en 1782 werd er geen spoor meer gevonden van Lexell, nooit meer. De komeet werd als verloren beschouwd.

In 1889 ontdekte een Amerikaanse astronoom een komeet (16P/Brooks) die, na onderzoek, veel dezelfde eigenschappen had als de verloren komeet Lexell. Astronomen dachten toen dat ze Lexell hadden teruggevonden, maar één astronoom dacht daar anders over. Zijn berekeningen van twee verschijningen toonden aan dat het waarschijnlijk om een andere komeet ging. Komeet Lexell bleef zoek.

In 1960 kwam een Russische astronome aanzetten met enkele berekeningen. Zij bestudeerde de baanveranderingen van bekende kortperiodieke kometen tussen de periode 1660-2060. Daaruit bleek dat een andere komeet die door invloed van Jupiter van een cirkelvormige baan naar een transneptunische baan veranderde, een baan die verder reikt van Pluto. Daaruit blijkt dat het ook mogelijk was voor Lexell om via een hyperbolische baan ons zonnestelsel te verlaten.

Nog steeds is Lexell zoek, maar misschien is hij dichter dan we denken. Door moderne berekeningen van de vorige banen van de komeet, de invloeg van Jupiter en de zon blijkt dat het mogelijk is dat de komeet zich nog steeds in een baan tussen Mars en Jupiter kan bevinden, misschien zelfs wel binnen de baan van onze planeet. Recente berekeningen op basis van de gegevens uit 1770 tonen aan dat Lexell vrij groot is en zelfs door het leven kan gaan als planetoïde. De kans is zeer groot dat Lexell al reeds op foto staat in het kader van het Near-Earth Objects programma. In 2010 werd een komeet/planetoïde gevonden die heel erg lijkt op Lexell, niet op hetzelfde moment langs de Aarde is gepasseerd als Lexell in 1770. Mogelijk is Lexell onder invloed geweest onder niet-gravitationele krachten, zwakke krachten die op termijn een grote invloed hebben en daardoor in een onzichtbare baan is terechtgekomen.

Wetenschappers houden rekening met het feit dat de planetoïde 2010 JL33 en komeet Lexell hetzelfde object kunnen zijn, maar dat de overeenkomsten verre van overtuigend zijn. Lexell is dus nog steeds zoek, net als zeventien andere kometen die sinds Lexell spoorloos zijn verdwenen.