Menu

Saturnus verliest zijn ringen

01/01/2019 - Saturnus
Saturnus verliest zijn ringen

Iedereen kent Saturnus als de prachtigste planeet met zijn ringen. Maar die ringen zijn aan het verdwijnen, en sneller dan gedacht. Ruimtesondes Voyager 1 en 2 hadden het al laten zien, Cassini heeft het nog eens bevestigd. Uit de verzamelde gegevens van Cassini blijkt dat het materiaal van de ringen aan een hoog tempo in de atmosfeer van Saturnus valt. Dat betekent dat de ringen binnen 100 miljoen jaar volledig verdwenen zijn.

Ok, 100 miljoen jaar lijkt misschien niet snel maar als je het vergelijkt met de leeftijd van Saturnus, zo’n 4 miljard jaar. Het fenomeen “ringregen” wordt veroorzaakt door de zwaartekracht van de planeet die het materiaal van de ringen, stof en ijsdeeltjes, onder invloed van het krachtige magnetisch veld van de planeet. In een half uur wordt er evenveel materiaal uit de ringen getrokken waarmee je een olympisch zwembad zou mee kunnen vullen. Als deze snelheid blijft aanhouden zal het volledige ringensysteem binnen 100 miljoen jaar verdwenen zijn.

Wetenschappers stellen nog steeds de vraag of het ringsysteem samen met Saturnus gevormd werd, of dat de planeet de ringen pas later gekregen heeft. Volgens wetenschappers is het onwaarschijnlijk dat het ringsysteem ouder is dan 100 miljoen jaar. Mogelijk zien we het ringsysteem in het midden van zijn levensloop. Als de ringen echter maar tijdelijk zijn, bestaat de kans dat we de enorme ringsystemen van andere planeten zoals Jupiter, Uranus en Neptunus hebben gemist. Die planeten hebben nu slechts kleine ringen.

De eerste foto van de ringen van Saturnus, door Voyager 2 (1981). Foto door NASA.

Er bestaan verschillende theorieën over het ontstaan van de ringen. De ringen kunnen gevormd zijn toen kleine ijsmanen in een baan rond Saturnus op elkaar gebotst zijn, mogelijk doordat hun banen verstoord werden door een voorbijkomende komeet of asteroïde.

De eerste aanwijzingen van het fenomeen kwamen van de waarnemingen van de Voyager ruimtesondes. Zij legden verschillende fenomenen vast die op het eerste zicht niets met elkaar gemeen hebben. Pas later werd een studie voorgesteld waarin de fenomenen wel met elkaar in verband werden gebracht. Zo ontstaan er donkere banden in de atmosfeer van Saturnus. Mogelijk zijn die donkere banden de plaats waar de elektrisch geladen deeltjes uit de ringen naar beneden vloeien langs onzichtbare magnetische veldlijnen en zo in de atmosfeer van de planeet vallen, waar de donkere banden verschijnen. De ringen van Saturnus bestaan voornamelijk uit brokken waterijs die variëren in grootte van kleine stofdeeltjes tot rotsen met een diameter van enkele meters. De deeltjes zitten gevangen tussen de aantrekkingskracht van de zwaartekracht van de planeet en hun eigen omloopsnelheid.

Wetenschappers willen weten hoe de ringregen verandert met de seizoenen op Saturnus. De ringen worden in verschillende maten blootgesteld aan de zon wanneer de planeet zijn 19,4 jaar durende baan rond de zon maakt. Omdat het ultraviolette licht van de zon de ringdeeltjes oplaadt en laat reageren op het magnetische veld van Saturnus, zou ook de hoeveelheid ringregen moeten variëren bij een wisselende blootstelling aan zonlicht.