Menu

Wat is de polaire vortex?

06/02/2019 - Aarde
Wat is de polaire vortex?

Tot vorig jaar had bijna niemand gehoord van de “polaire vortex”, of de poolwervel. Toch is het een natuurfenomeen dat jaarlijks voorkomt. De term raakte vooral bekend wanneer het eind februari en begin maart van 2018 ijzig koud werd terwijl het in Groenland dan weer warmer was dan normaal. Dit zijn de gevolgen van een verstoorde poolwervel.

De poolwervel is een groot lagedrukgebied dat hoog boven de noord- en zuidpool in de stratosfeer hangt. De stratosfeer is de luchtlaag die op ongeveer 10 tot 50 kilometer hoogte ligt. De lucht die gevangen zit in dat lagedrukgebied kan afkoelen tot wel -80 graden. De wind die rond het lagedrukgebied waait is deze periode meestal het sterkst en meestal rechtlijnig met het lagedrukgebied. Windsnelheden kunnen oplopen tot 300 kilometer per uur. Maar omdat de poolwervel zich op grote hoogte bevindt, merken we daar op het Aardoppervlak niets van.

Toch gebeurt het soms dat de poolwervel wordt verzwakt. Dat heeft als gevolg dat de lucht in de wervel opwarmt op korte tijd. Hierdoor kan de polaire vortex uitstulpingen krijgen waardoor koude lucht ontsnapt, of zelfs kan splitsen in kleinere koude luchtbellen. Vorig jaar werd zo’n luchtbel in onze richting geduwd. Door de plotse opwarming kan het lagedrukgebied ook veranderen in een hogedrukgebied. Dan draait de wind rond het gebied volledig om: dan krijgen we koude, droge lucht vanuit Rusland in plaats van zachte, vochtige lucht uit het westen.

Ook dit jaar werd de polaire vortex opnieuw verstoord en splitste zich op in drie aparte luchtbellen. De positie van die luchtbellen bepaalt ons weer. Vorig jaar werd het weer geblokkeerd waardoor we enkel de koude lucht uit het noordoosten over ons kregen. Dit krijgen we ook koude lucht vanuit Rusland maar er is geen blokkade. Daardoor kunnen de storingen uit het westen ons ook bereiken en ontstaat er sneeuwval.

Het is niet duidelijk of de verstoringen van de polaire vortex iets te maken hebben met de opwarming van de Aarde. Deze link moet nog verder onderzocht worden. De verstoring is mogelijk geen rechtstreek gevolg van de opwarming, het is zeker een oorzaak. Bij dergelijke scenario’s gaat niet alleen koude lucht zuidwaarts, maar gaat ook warme lucht noordwaarts, en dat draagt bijvoorbeeld bij tot de vermindering van de ijskappen.