Menu

Sgr A* wordt wakker

07/04/2020 - Telescoop, Zwarte gaten
Sgr A* wordt wakker

Dat er in het centrum van de meeste sterrenstelsels een superzwaar zwart gat aanwezig is, is ondertussen bekend. Ook bij onze Melkweg is dat het geval. Sagittarius A*, zoals ons zwart gat heet, staat niet bekend om erg actief te zijn. Het slokt niet veel materie uit zijn buurt op en stoot dus ook niet veel straling uit. Daar lijkt ondertussen verandering in te komen. Uit een studie, opgestart in 2014, blijkt dat Sagittarius A* sinds augustus 2014 drie keer meer energierijke uitbarstingen kent dan daarvoor. De oorzaak is voorlopig nog onduidelijk.

Door hun enorme zwaartekracht oefenen superzware zwarte gaten een enorme aantrekkingskracht op alles in hun buurt. Sommige zwarte gaten slokken daardoor materie uit hun buurt op en dat zorgt voor wrijving en hitte waardoor er een elektromagnetische straling vrijkomt. Sagittarius A* is echter een vrij rustig exemplaar. Daar lijkt echter verandering in te komen. 

Uit gegevens van 1999 tot 2015 van ruimtetelescopen XMM-Newton, Swift en Chandra bleek dat de helderste uitbarstingen op Sagittarius A* sinds augustus 2014 waren toegenomen terwijl de zwakste en minst energierijke uitbarstingen in aantal afnamen. Om na te gaan of deze tendens nog steeds aanhoud heeft een Frans team van astronomen opnieuw de gegevens bekeken, alsook de gegevens van 2016 tot 2018 van de drie telescopen. 

Ondertussen gebruiken astronomen nieuwe en betere algoritmes om de gegevens te analyseren. Ze kwamen tot de conclusie dat de minst heldere en energierijke opflakkeringen stabiel waren gebleven. De meest energierijke uitbarstingen daartegen waren dan weer in aantal gestegen. Ook in andere golflengten is Sagittarius A* actiever dan anders. Zo werd op 13 mei 2019 een uitbarsting in infrarood gemeten gedurende twee uur die 75 keer helderder is geweest dan normaal. Alle gegevens voor 2019 zijn echter nog niet gekend. Wel is al gebleken dat Sagittarius A* in 2019 erg actief is geweest.

De oorzaak van de verhoogde activiteit van Sagittarius A* is nog niet bekend. Een mogelijke oorzaak is een verhoogde accretie. Hier wordt meer materiaal uit de ruimte aangezogen en in het zwarte gat belandt en zo meer straling veroorzaakt. Andere oorzaken kunnen een zogenoemde “getijdenverstoring” door passerende asteroïden zijn of een verandering in het magnetisch veld van het zwarte gat. Om daarover uitsluitsel te krijgen is het wachten op de gegevens van Chandra en XMM-Newton. Hun gegevens van 2019 zijn nog niet volledig geanalyseerd. 

Wat de oorzaak ook is, Sagittarius A* staat op een afstand van 26.000 lichtjaar van onze planeet, dat is zo’n 245 biljoen kilometer. Een boogscheut in astronomische normen maar ver genoeg om zeker te zijn dat onze planeet hier enige hinder van zou ondervinden.

De studie van de wetenschappers is gepubliceerd in “Astronomy & Astrophysics”.