Menu

Solar and Heliospheric Observatory (SoHo)

09/09/2020 - Exploratie, Telescoop, Zon
Solar and Heliospheric Observatory (SoHo)

SoHo, kort voor Solar and Heliospheric Observatory, is een samenwerkingsmissie tussen ESA en NASA met als opdracht het observeren van de zon. SoHo werd gelanceerd in december 1995 en is tot op vandaag (2020) nog steeds actief bezig. Naast het bestuderen van de zon heeft de telescoop ook meer dan 3000 kometen ontdekt. Bij lancering zou het de bedoeling zijn dat de telescoop twee jaar lang de zon zou bestuderen, maar al snel werd de missie enkele keren verlengd. Nu zou de missie tot eind van 2020 duren, maar verwacht wordt dat de missie opnieuw met twee jaar zal verlengd worden. 

Samen met drie andere telescopen is SoHo één van de vier ruimtevaartuigen die zich in de buurt van het L1-punt bevinden. Dit is een punt in de ruimte tussen de zon en de Aarde waar de zwaartekracht in balans is. Het L1-punt ligt ongeveer op 0,99 AE van de zon en 0,01 AE van de Aarde.

Wetenschappelijke doelen
SoHo heeft drie wetenschappelijke doelen die hij moet onderzoeken. Zo moet hij de buitenste laag van de zon bestuderen. Die laag bevat de chromosfeer, transitie regio en de corona. SoHo gebruikt hiervoor enkele specifieke instrumenten. Daarnaast moet de telescoop ook de zonnewind observeren. Ten derde moet de telescoop de inwendige structuur van de zon observeren. Hiervoor worden ook weer specifieke instrumenten gebruikt. SoHo doet hiermee een beetje aan helioseismologie.

Baan rond de zon
Hoewel SoHo de zon bestudeerd, vliegt de telescoop niet in een baan rond de zon, maar in een baan rond het L1-punt, het punt in de ruimte waar de zwaartekracht in balans is. Omdat de telescoop niet beïnvloed wordt door de zwaartekracht, moeten er ook geen baancorrecties worden uitgevoerd en blijft de telescoop in zijn positie. SoHo draait echter niet precies rond het L1-punt maar eerder in een elliptische baan rond het punt. Hierdoor kan de telescoop toch nog contact maken met de Aarde zonder dat er radiostoringen zijn veroorzaakt door de zon. SoHo draait in zes maanden rond het L1-punt terwijl het punt zelf in 12 maanden rond de zon draait. Wanneer de antennes van SoHo naar de Aarde gericht staan, stuurt de telescoop verschillende gegevens door. Wetenschappelijke gegevens van de wetenschappelijke doelen en foto’s, maar ook gegevens die kunnen voorspellen of een krachtige CME (Coronal Mass Ejection) de Aarde kan bereiken. Wanneer een CME de Aarde bereikt, kan dit tot storingen leiden in het GPS-netwerk en het elektriciteitsnetwerk op onze planeet.

Contactverlies met SoHo
Tussen juni en oktober 1998 was er onverwacht contactverlies met SoHo. Tijdens een inspectie aan de gyroscopen ging er iets mis waardoor de telescoop begon in het wild begon rond te draaien en elektrische energie verloor. Hierdoor verloor NASA ook het contact met SoHo. Verschillende pogingen werden ondernomen om de telescoop terug te bereiken. Pas in september 1998 werd er terug contact gelegd en kon met opnieuw controle krijgen over de telescoop. Echter drie gyroscopen waren door het voorval onbruikbaar geworden. Midden oktober 1998 kon SoHo opnieuw aan het werk.

Omdat SoHo na het voorval op maar één gyroscoop werkte, werd er door ESA een oplossing gezocht en gevonden. Gyroscopen worden gebruikt om de oriëntatie van de telescoop te bepalen. Minder gyroscopen zorgt voor een minder nauwkeurige oriëntatie. ESA heeft een manier gevonden waarop de oriëntatie kan gebeuren zonder gebruik te maken van de gyroscopen. Die manier werd in februari 1999 met succes toegepast.

Komeetontdekkingen
Naast het observeren van de zon werd SoHo ook gebruikt voor het vinden van kometen. Zeker een derde van alle bekende kometen werd door SoHo ontdekt. Omdat voor SoHo komeetontdekking maar een “bijzaak” was, werd een groot deel van de zoektochten uitgeleverd aan amateurastronomen. Veel van de foto’s die door SoHo werden gemaakt, werd opengesteld voor het publiek. In de laatste 15 jaar deden meer dan 70 mensen verspreid over 18 landen mee aan het speuren naar kometen. In september 2015 ontdekte SoHo zijn 3000ste komeet. Een vrijwilliger vond maar liefst meer dan 140 kometen. Als dank en beloning werd één van zijn ontdekkingen naar hem genoemd.