Menu

SolarMax

16/09/2020 - Ruimtevaart, Telescoop, Zon
SolarMax

De SolarMax (kort voor Solar Maximum Mission) is een telescoop die werd ontworpen voor het observeren van de zon, voornamelijk zonnevlammen. De telescoop werd gelanceerd op 14 februari 1980 en bleef negen jaar actief. Hij werd ontworpen op de basis van de Multimission Modular Spacecraft, een speciaal ontworpen basis dat veel goedkoper is en beter te onderhouden is. Later werd deze basis ook op andere telescopen gebruikt.

Instrumenten
De SolarMax telescoop beschikt over verschillende instrumenten met elk hun eigen doel. Zo waren er instrumenten die voornamelijk de corona van de zon observeerden. Andere instrumenten werden dan weer gebruikt om de UV-stralen van de zon te observeren. SolarMax beschikte in totaal over zeven instrumenten om de zon te observeren. Daarnaast beschikte de telescoop ook over een camera waarmee beelden konden gemaakt worden in verschillende golflengten. Zo kon elk detail van de zon worden waargenomen.

Elektrisch probleem
In maart van 1980 had de SolarMax te kampen met een elektrisch probleem waardoor de telescoop zijn werk niet meer deftig kon uitvoeren. De telescoop beschikt over vier zekering. Een van die zekering is gesprongen waardoor de telescoop zijn hoogtecontrole systeem niet meer functioneerde. NASA moest overschakelen naar het magnetisch koppelsysteem om de hoogte van de telescoop te bepalen. Maar bij het gebruik van deze methode waren slechts drie van de zeven instrumenten bruikbaar. Ook zorgde het magnetisch koppelsysteem ervoor dat de telescoop minder stabiel in zijn baan draaide. Daarom werd door NASA beslist om de SolarMax buiten dienst te stellen, dit voor drie jaar.

In april 1984 werd de space shuttle Challenger gebruikt om een bemande onderhoudsmissie uit te voeren op de telescoop. Dankzij deze tussenkomst werd de levensduur van de telescoop aanzienlijk verlengd. Astronauten James van Hoften en George Nelson brachten de telescoop binnen voor onderhoud en reparaties. Omdat de standaardprocedure niet werkte om de telescoop te koppelen met de space shuttle, werd er geïmproviseerd. Maar ook dit liep slecht af: de telescoop begon ongecontroleerd te spinnen en gebruikte veel batterijlading. Uiteindelijk werd de robotarm van de shuttle gebruikt om de telescoop te “grijpen” en zo binnen te brengen, met succes.

Tijdens de reparatie werd het volledige hoogtecontrole systeem vervangen, alsook de elektrische aansturingen voor enkele instrumenten. Dankzij deze reparatie werd de SolarMax missie met vijf jaar verlengd.

Ontdekkingen
SolarMax heeft aangetoond, in tegenstelling tot wat altijd werd gedacht, dat de zon veel helderder is tijdens de maximale zonnevlekcyclus (grote donkere zonnevlekken die verschijnen aan de oppervlakte van de zon). Dit komt omdat zonnevlekken worden omringd door een helder kenmerk, “faculae” genaamd, een kernmerk dat het verdonkerde effect van zonnevlekken teniet doen. 

Tussen 1987 en 1989 heeft de SolarMax ook tien zogenaamde zonnescheerders ontdekt. Dit zijn kometen die zeer dicht langs de zon passeren, soms wel op enkele duizenden kilometers. Veel van die kometen overleven hun passage langs de zon niet omdat de kern te zwak is en uiteen valt. 

Alle ontdekkingen van de SolarMax werden samengebundeld onder de naam “De vele gezichten van de zon: een samenvatting van de resultaten van NASA’s Solar Maximum Mission”.

Einde van de missie
De baan van de SolarMax verviel langzaam als gevolg van atmosferische weerstand. Daardoor zakte de baan dichter naar de Aarde. Ook tijdens de geomagnetisch storm van 1989, één van de grootste zonnestormen die onze planeet heeft gekend, zakte de baan enkele kilometers terug naar Aarde. Uiteindelijk werd de zwaartekracht van de Aarde te groot waardoor de telescoop zijn controle over de hoogte verloor. Begin december 1989 dook de telescoop opnieuw in de atmosfeer en brandde op. 

SolarMax in de docking bay van de Challenger. Foto door NASA.