Menu

Io (Jupiter)

25/04/2018 - Jupiter, Maan

Io is ontdekt in Januari 1610 door Galileo Galilei, maar net als bij Ganymedes was het Simon Marius die de maan een naam gaf. Hij noemde haar Io, naar de mythologische dochter van de rivieren-koning Inachus. De maan wordt ook wel de pizzamaan genoemd vanwege haar opvallende uitzicht.

Io, maan van Jupiter

Io is vooral interessant vanwege haar vulkanisme. Io is het meest vulkanisch actieve hemellichaam en is op de zon en Venus na, het heetste object van ons zonnestelsel. In tegenstelling tot een vulkaan op Aarde, spuwen de Ionaanse vulkanen zwavel of mogelijk zwaveldioxide uit. De energie voor deze activiteiten worden voornamelijk geleverd door de getijdewerking tussen Io, Jupiter en de andere grote manen van Jupiter, Ganymedes en Europa. Hoewel Io steeds met dezelfde kant naar de planeet is gericht hebben de effecten van Ganymedes en Europa het gevolg dat de maan ietwat wiebelt. Dit gewiebel buigt en strekt het oppervlak ongeveer 100 meter en zorgt voor warmte door interne wrijving.

De ontdekker van de eerste vulkaan op Io zag een grote uitstulping van de maan op een foto van de Voyager-sonde. Aanvankelijk dacht de wetenschapper dat hij met een nieuwe maan te maken had die vlak achter Io opdook. Pas na een tijdje werd de ware aard van de uitstulping bekend: het was een enorme vulkanische pluim die meer dan 200 kilometer de hoogte werd ingespuwd. Deze ontdekking werd met groot enthousiasme door de andere wetenschappers ontvangen. Sommige van Io’s vulkaanpluimen is gemeten dat ze meer dan 300 kilometer boven het oppervlak uitrijzen voordat het materiaal terug naar beneden valt, waarbij het materiaal met een kilometer per seconde uit het oppervlak wordt gespuwd. De vulkanische erupties zijn erg veranderlijk: in enkele maanden tijden tussen de aankomst van Voyager 1 en Voyager 2 stopten sommige erupties en begonnen andere.

Een andere bron van energie is een elektromagnetisch effect: Io snijdt door Jupiter’s magnetische veldlijnen en werkt als een homopolaire generator en zo een elektrische stroom veroorzaakt. Hoewel dit geen grote bron van energie is vergelijken met de verhitting zou deze stroom wel een vermogen kunnen opwekken van één triljoen watt met een spanning van 400.000 volt.Recente gegevens van de Galileo ruimtesonde geven aan dat Io over een eigen magnetisch veld zou beschikken. De locatie van Io ten opzichte van onze Aarde en Jupiter heeft een sterke invloed op de radio-emissies van Jupiter. Als Io vanaf Aarde zichtbaar is nemen de radiosignalen vanaf Jupiter sterk toe. Dit soort elektromagnetische effecten zijn ook bij andere hemellichamen waargenomen.

Anders dan andere hemellichamen zou de samenstelling van Io enigszins overeen komen met aardse planeten; namelijk gesmolten rots van silicaten. Recente gegevens van de Galileo ruimtesonde geven aan dat Io een ijzeren kern heeft van minstens 900 kilometer.
Wanneer Voyager 1 in 1979 de eerste beelden van de maan doorstuurde verwachtte veel wetenschappers talloze kraters te zien waarvan de dichtheid een idee zou geven van de leeftijd van de maan. Tot hun verbazing bleek het oppervlak van Io vrijwel geen inslagkraters te hebben, ten gevolge van de vulkanische activiteit die het landschap continu veranderd.

Io’s oppervlak wordt net zoals de Aarde als “jong” aangeduid, omdat zichtbare kenmerken relatief recent gevormd zijn. In tegenstelling tot andere hemellichamen zoals onze maan, die zwaar getekend zijn door kraters. Zij worden beschouwd als “oude oppervlakken”, omdat zij miljarden jaren in hun oude vorm bleven zonder te veranderen.

Behalve vulkanen toont het oppervlak van Io ook niet-vulkanische bergen, meren van gesmolten zwavel, grote komvormige kraters tot enkele kilometers diep en aanzienlijk stroperige vloeistofstromen van honderden kilometers lang. Zwavelverbindingen kunnen allerlei kleuren aannemen. Dit verklaard het kleurrijke oppervlak van Io.