Menu

Stersystemen

07/05/2018 - Sterren

Een sterrenhoop is een verzameling van enkele tot vele duizenden sterren die door de onderlinge zwaartekracht bij elkaar worden gehouden. Sterrenhopen kunnen daardoor als een nevel aan het firmament staan. Binnen de sterrenhopen heb je nog twee soorten: Open sterrenhopen en gesloten of bolvormige sterrenhopen.

 

De Pleiaden (NGC 1432) is een bekende open sterrenhoop en tevens een nevel. Klik voor groter formaat. Foto van Stellarium.

Open Sterrenhopen
Een open sterrenhoop of open cluster is een groep van sterren die op hetzelfde ogenblik uit een moleculaire wolk zijn ontstaan en die zich nog steeds dicht bijeen bevinden. Soms noemt met deze ook galactische clusters, aangezien ze in het galactische vlak te vinden zijn. Open sterrenhopen zijn doorgaans jong en bevatten heel wat hete en heldere sterren. Hierdoor zijn open sterrenhopen zichtbaar op grote afstand en vormen ze favoriete objecten voor amateur-astronomen. De “ouder”-moleculaire wolk is meestal nog in de buurt van de cluster. De cluster op zich verlicht delen van de wolk en zo zichtbaar is als één of meer nevels.

Alle sterren in een open sterrenhoop hebben ongeveer dezelfde leeftijd en chemische samenstelling. De verschillen tussen de sterren zijn enkel te wijten aan hun massa. De meeste open sterrenhopen worden gedomineerd door enorme blauwe sterren van het type O of B, die zeer lichtgevend maar kortlevend zijn. Een analyse van het licht in een open sterrenhoop kan leiden tot een schatting van de leeftijd door de kijken naar de verhoudingen tussen de blauwe, gele en rode sterren. Hoe meer blauwe sterren, hoe jonger de sterrenhoop is.

Bekende open sterrenhopen zijn o.a.: Vlindercluster (NGC 6405), Adelaarsnevel (NGC 6611) en Omeganevel (NGC 6618).

 

Gesloten Sterrenhopen
Een gesloten sterrenhoop of bolhoop is een bolvormige groep sterren die rond een sterrenstelsel draait. Bolhopen zijn met elkaar verbonden door zwaartekracht, vandaar hun typische bolvorm. Ze zijn zeer dicht (relatief gezien) in de buurt van hun kern. Enkele zeer exotische stersoorten (blauwe achterblijvers, LMXB’s, …) komen veel vaker voor in bolvormige sterrenhopen. Bolhopen bestaan meestal uit honderdduizenden oude sterren, vergelijkbaar met het centrum van een spiraalstelsel.

De Grote Cluster van Hercules (M13) is een bekende gesloten of bolvormige sterrenhoop.
Klik voor groter formaat. Foto van Stellarium.

Bolvormige sterrenhopen zijn talrijk: zo zijn er ongeveer 150 bekend in onze Melkweg (met waarschijnlijk nog een 30-tal die niet te zien zijn). Grotere sterrenstelsels zoals het Andromedastelsel hebben er meerdere (Andromeda zou er 500 hebben). In sommige gigantische elliptische sterrenstelsels zouden er 13 tot 15 duizend bolhopen zijn. Sommige bolhopen zijn werkelijk massieve clusters met een massa van meerdere miljoenen zonmassa’s. Zulke bolhopen waren ooit kernen van sterrenstelsels die rond hun gaststelsel draaiden maar die volledig zijn verdwenen en zo hun sterren zijn kwijtgeraakt. De meeste bolhopen zijn veel kleiner. De meeste bolhopen zij vrij oud en samen met hun gaststelsel ontstaan.

 

Bewegingssterrenhopen
Een andere gebruikelijke term voor bewegingssterrenhoop is ‘sterrenstroom’. Dit soort clusters worden niet gekenmerkt door een zeer hoge sterrendichtheid, maar door het feit dat de sterren met dezelfde snelheid in dezelfde richting bewegen. Een bekend voorbeeld van bewegingssterrenhoop is de Berenstroom. De Hyaden in het sterrenbeeld ‘Stier’ is een ander bekend voorbeeld.

Sterrenstromen ontstaan als open sterrenhopen in de loop van tijd hun sterren verliezen zodat ook de dichtheid geleidelijk geringer wordt. De overblijvende sterren bewegen dan allemaal in dezelfde richting naar een gemeenschappelijk convergentiepunt.