Menu

Sterrenstelsels (Melkweg)

07/05/2018 - Stelsels, Sterren

Als je naar de nachtelijke hemel kijkt, zal je een band zien van dicht op elkaar staande sterren. Doordat die band wat op een vloeistof lijkt, noemden de Grieken dit de Melkweg. Volgens astronomen is de band een product van de ineenstorting van een reusachtige gaswolk.

In het centrum van de Melkweg bevindt zich een grote ophoping van sterren. Deze sterrenbult omgeeft vermoedelijk een zwart gat dat het eigenlijke centrum van het sterrenstelsel vormt. Rondom die bult trekt zich de galactische schijf uit met spiraalarmen, die een doorsnede hebben van minstens 100.000 lichtjaar. Vooral daar worden nieuwe sterren gevormd. Ons Melkwegstelsel is dus een spiraalvormig stelsel. Van bovenaf gezien heeft het een vorm van een vuurrad met vier hoofdarmen. Het stelsel is omgeven door een bolvormige sfeer, halo genaamd. De maximale omvang van het Melkwegstelsel is 100.000 lichtjaar. Aan de randen, de spiraalarmen is dat 3000 lichtjaar en in het midden meer dan 15.000 lichtjaar. Omdat ons zonnestelsel binnen de melkweg ligt, kunnen we de structuur niet van buitenaf bekijken, alleen maar indirecte conclusies trekken. Ook het kerngebied van ons zonnestelsel is moeilijk waar te nemen. Toch zijn waarnemingen niet onmogelijk: we kunnen met radiotelescopen metingen verrichten.

In het vlak van het Melkwegstelsel worden in en tussen de spiraalarmen nieuwe sterren gevormd. Onze zon behoort tot de door Walter Baade opgestelde classificatie van sterrenpopulatie I. In het centrum van het Melkwegstelsel is als krachtige bron van radiostraling een punt vastgesteld dat “Sagittarius A” is genoemd, omdat het punt in sterrenbeeld Sagittarius (Boogschutter) ligt. Dankij moderne meetinstrumenten hebben we intussen weten te achterhalen van wat er zich achter deze radiobron bevindt: namelijk een enorm zwart gat. Alle alternatieve modellen hebben de waarneming niet kunnen verklaren.

Het Melkwegstelsel heeft vier belangrijke armen: de Cygnus-, de Perseus-, de Orion- en de Saggitariusarm. Ons zonnestelsel bevindt zich aan de rand van de Orionarm. Zoals de Aarde om de zon draait, zo roteert het hele zonnestelsel samen met alle andere sterren om het centrum van het Melkwegstelsel. De rotatiesnelheden binnen het sterrenstelsel zijn niet zoals bij vaste lichamen. De binnenste planeten draaien sneller dan de buitenste planeten, terwijl de zonnestelsels met snelheden draaien die vanuit het centrum naar buiten eerst sterk toenemen en dan weer langzaam afnemen.

Om even duidelijk te maken: ons zonnestelsel is niet hetzelfde als het Melkwegstelsel. Ons zonnestelsel (zon, planeten, planetoïden, …) is een deel van het Melkwegstelsel. Het Melkwegstelsel is een sterrenstelsel. De rode pijl op onderstaande foto waar ons zonnestelsel zich in de Melkweg bevind.

 

De Melkweg, waarin ons zonnestelsel zich bevind. Credit by: Andrew Z. Colvin